Ponad połowa amerykańskich uczniów i nastolatków korzysta z chatbotów AI przy nauce, a podobna grupa szuka w nich wsparcia, gdy jest smutna, samotna lub przytłoczona. Badacze zauważają, że sięganie po AI w trudnych emocjach idzie w parze z gorszym stanem psychicznym, ale nie potrafią jeszcze powiedzieć, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Co pokazało badanie

Jed Foundation, amerykańska organizacja zajmująca się zdrowiem psychicznym młodych ludzi, zapytała o korzystanie z AI ponad 5 tysięcy młodszych i starszych nastolatków. Okazało się, że 58 proc. używa chatbotów do odrabiania lekcji i nauki. Podobny odsetek zwraca się do nich, gdy czuje smutek, stres, samotność lub przeciążenie.

Badacze zestawili te odpowiedzi ze wskaźnikami dobrostanu, a także z historią myśli i prób samobójczych. Jak wyjaśnia psycholożka Kayla Anderson z Jed Foundation, korzystanie z chatbotów w roli towarzysza lub w chwilach kryzysu wiązało się z większą samotnością, mniejszą odpornością psychiczną oraz częstszą historią myśli i prób samobójczych.

Nauka i emocje w jednym oknie czatu

Dla wielu uczniów chatbot to po prostu kolejne narzędzie szkolne. 15-letni Arjun z Teksasu używa ChatGPT i Gemini głównie do ćwiczenia przykładowych zadań. Odpowiada na nie samodzielnie, a AI pomaga mu zrozumieć materiał. Ten sam chłopiec przyznaje jednak, że przed jednym z pierwszych sprawdzianów z chemii tak bardzo bał się porażki, że wielokrotnie dopytywał ChatGPT, czy da sobie radę i czy jego średnia na pewno będzie dobra. Dodaje, że jego 6-letni brat także już rozmawia z chatbotami.

17-letnia McKenzie z Massachusetts zaczęła korzystać z AI mniej więcej w ósmej klasie. Wprowadziła ją do tego sama szkoła. To pokazuje, że narzędzia te trafiają do uczniów nie tylko z ich własnej inicjatywy.

Przyczyna czy skutek?

Autorzy badania podkreślają, że dane nie rozstrzygają, czy AI pogarsza samopoczucie, czy też po chatboty częściej sięgają osoby, którym już jest trudno. Wstępne wyniki innych badań sugerują, że prawdziwe są obie możliwości, jak mówi Anne Maheux, psycholożka rozwojowa z University of North Carolina w Chapel Hill. Dzieci w gorszej kondycji psychicznej szukają pomocy u AI, a to może ich problemy nasilać.

Maheux i jej współpracownicy zaobserwowali, że uczniowie szkół średnich pierwszego stopnia, którzy używają chatbotów dla towarzystwa, z czasem czują się coraz bardziej samotni. Podobny wynik uzyskali w osobnym badaniu wśród młodych dorosłych. Według jej hipotezy chatbot rozwiązuje chwilowe kłopoty tak skutecznie, że w dłuższej perspektywie osłabia umiejętność radzenia sobie ze zwykłymi codziennymi stresami.

Co z tego dla polskich rodzin

Badanie dotyczy uczniów w USA i nie mamy w tym materiale porównywalnych danych z Polski ani z innych krajów UE. Narzędzia takie jak ChatGPT czy Gemini są jednak dostępne również tutaj, więc podobne wzorce mogą się pojawiać także u polskich dzieci. Warto traktować te wyniki jako sygnał do rozmowy, a nie dowód na szkodliwość AI.

• Rozmawiaj o tym, do czego dziecko używa chatbota. Pomoc w nauce to co innego niż zastępowanie rozmów z bliskimi.
• Zwracaj uwagę na sygnały samotności. Jeśli dziecko wycofuje się z kontaktów i coraz częściej zwierza się wyłącznie programowi, warto zareagować.
• Pokaż inne źródła wsparcia. Mogą nimi być rodzina, przyjaciele, szkolny psycholog lub pedagog.

Gdy młoda osoba przeżywa poważny kryzys, najlepiej skontaktować się ze specjalistą. W Polsce działa całodobowy telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, a w nagłym zagrożeniu życia należy dzwonić pod numer 112.

Źródło: NPR – „Most tweens and teens use AI for schoolwork and emotional support, a new survey shows”